Pyetja:
A lejohet me gënjy në raste kur, p.sh., nuk don me i bë merak familjarët për një çështje të caktuar? Nëse të pyesin, p.sh., rasti i tërmetit dhe të thonë: “A e dëgjove tërmetin?”, për mos me i bë merak, duke e ditë që shqetësohen, u thotë “jo”, edhe pse në fakt e ka dëgjuar. A lejohet kjo në raste të tilla dhe me këso qëllime?
Përgjigjja:
Ve alejkum selam ve rahmetullahi ve berekatuhu.
Gënjeshtra, siç e dini, është e ndaluar (haram) dhe konsiderohet si një nga mëkatet e mëdha. Prandaj, muslimani duhet të ketë kujdes që të mos bjerë në të. Profeti (paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të) ka thënë:
”Kapuni pas të vërtetës, sepse e vërteta të udhëzon drejt mirësisë, dhe mirësia të çon në Xhenet. Një person vazhdon të thotë të vërtetën dhe përpiqet për të, derisa te Allahu shkruhet si ‘i sinqertë’ (Siddik). Dhe ruajuni gënjeshtrës, sepse gënjeshtra të udhëzon drejt degjenerimit, dhe degjenerimi të çon në Zjarr. Një person vazhdon të gënjejë dhe përpiqet të gënjejë, derisa te Allahu shkruhet si gënjeshtar.” (Transmeton Muslimi).
Por, nëse dikujt i duhet patjetër të flasë për të mohuar diçka, për shkak të një situate të vështirë apo frikës nga një pasojë e keqe, ai mund të përdorë përdredhjen e fjalës (et-ta‘rid) ose aluzionin (et-tevrije). Këto metoda ofrojnë një rrugëdalje pa pasur nevojë për të gënjyer, ashtu siç ka thënë Omeri ibn el-Hattabi (Allahu qoftë i kënaqur me të):
“Në tërthoret e fjalës ka mjaftueshëm hapësirë që muslimani t’i shmanget gënjeshtrës.” (E saktësuar nga Shejh Albani).
Po ashtu, Amër ibn el-Husajni ka thënë:
“Vërtet, në tërthoret e fjalës ka një rrugëdalje nga gënjeshtra.” (Transmeton Buhariu në “El-Edeb” dhe e saktësuar nga Albani).
Çfarë nënkuptojnë aluzioni dhe tërthorja e fjalës?
Kjo do të thotë: të thuash një shprehje që dukshëm ka një kuptim, por ti ke për qëllim një kuptim tjetër, që ajo shprehje po ashtu e përfshin, por që ndryshon nga kuptimi i parë i drejtpërdrejtë. Kjo është një lloj forme e “mashtrimit” të hollë.
Rregullat sipas dijetarëve:
- Interesi i ligjshëm: Nëse kjo bëhet për një interes të ligjshëm fetar (maslaha), i cili peshon më shumë se mashtrimi i bashkëbiseduesit, ose për një nevojë të domosdoshme ku rrugëdalja e vetme është gënjeshtra, atëherë këto forma lejohen.
- Kur nuk ka arsye: Nëse nuk ekziston ndonjë arsye e tillë, atëherë përdorimi i tyre është i urryer (mekruh), por jo i ndaluar (haram).
- Ndalimi: Megjithatë, nëse këto metoda përdoren për të përfituar diçka të padrejtë ose për të mohuar një të drejtë të dikujt, atëherë ato bëhen të ndaluara (haram).
Ky është rregulli bazë që udhëheq këtë çështje.
/Hoxhë Dr. AFRIM Bulluqi/
